Nhận diện kịch bản lừa đảo mới: Khi người thân trở thành 'mắt xích' trong giao dịch
ByHATV
September 17, 2026Vol. 2026
Các kịch bản lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, đặc biệt là việc lợi dụng AI/Deepfake để thao tún...
Executive Summary
Các kịch bản lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, đặc biệt là việc lợi dụng AI/Deepfake để thao túng nhiều người trong cùng một mối quan hệ, khiến việc xác minh thông thường không còn đủ an toàn.
Tình hình lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam đang diễn biến phức tạp với các thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặc biệt là sự gia tăng của việc lợi dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và Deepfake/DeepVoice. Các báo cáo an ninh mạng tháng 9/2026 ghi nhận sự xuất hiện của các kịch bản lừa đảo phức tạp, trong đó kẻ gian không chỉ giả mạo một cá nhân mà còn thao túng nhiều người trong cùng một mối quan hệ, biến người thân thành "mắt xích" trung gian để chiếm đoạt tài sản.
Điểm cốt lõi cần biết
- Kẻ gian sử dụng AI/Deepfake để giả mạo người thân, bạn bè, hoặc lãnh đạo, yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp.
- Thủ đoạn mới khiến cả người chuyển và người nhận đều là người thật, tài khoản thật, nhưng bị thao túng trong một kịch bản lừa đảo.
- Việc chỉ kiểm tra tên tài khoản hoặc gọi lại cho người quen không còn đủ để xác định giao dịch an toàn.
- Cần bình tĩnh, xác minh thông tin qua kênh chính thức và tuyệt đối bảo mật thông tin cá nhân.
- Nhiều ngân hàng đã tăng cường hệ thống cảnh báo rủi ro lừa đảo để bảo vệ người dùng.
Thủ đoạn lừa đảo đa tầng: Khi người thân bị lợi dụng
Khác với các hình thức lừa đảo cơ bản, kịch bản mới này đặc biệt nguy hiểm vì kẻ gian không chỉ nhắm vào một nạn nhân mà còn tạo ra một chuỗi các giao dịch giả mạo. Trong một vụ việc điển hình vào cuối tháng 8/2026 tại Hà Nội, một người đàn ông tên Hùng đã chuyển 260 triệu đồng vào tài khoản của người em sau khi nhận cuộc gọi vay tiền từ người em.
Tuy nhiên, người em cũng đang bị một tài khoản giả mạo anh Hùng dẫn dắt, yêu cầu gọi điện vay tiền của anh Hùng và sau đó chuyển số tiền nhận được sang một tài khoản khác. Tổng số tiền 2 người chuyển cho kẻ gian lên tới 410 triệu đồng. Điều này cho thấy, kẻ gian có thể khiến cả người chuyển tiền và người nhận tiền đều là người thật, tài khoản thật, và thông tin xác minh cũng chính xác, nhưng cả hai đều bị đặt vào một kịch bản do kẻ gian điều khiển.
Các biến thể Deepfake/AI phổ biến
- Giả mạo người thân/bạn bè/lãnh đạo: Kẻ gian tạo hình ảnh, video hoặc giọng nói giả mạo để yêu cầu vay tiền hoặc chuyển khoản khẩn cấp.
- Giả danh cơ quan chức năng: Giả danh cán bộ công an, viện kiểm sát, tòa án hoặc nhân viên ngân hàng để yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc chuyển tiền để "phục vụ điều tra".
- Phát tán thông tin sai sự thật: Sử dụng AI để phát tán thông tin sai sự thật, bôi nhọ danh dự cá nhân, tạo tài khoản giả và phát tán mã độc.
Dấu hiệu nhận biết và cảnh báo từ cơ quan chức năng
Bộ Công an đã đưa ra cảnh báo về 25 kịch bản lừa đảo phổ biến trên không gian mạng, trong đó có nhóm lừa đảo bằng AI, Deepfake, DeepVoice. Các chuyên gia an ninh mạng cũng chỉ ra rằng, việc nhận diện Deepfake không phải lúc nào cũng dễ dàng, nhưng có một số dấu hiệu có thể giúp người dùng cảnh giác.
Làm thế nào để nhận diện Deepfake?
- Chất lượng hình ảnh/âm thanh: Video Deepfake thường có chất lượng hình ảnh không ổn định, khuôn mặt ít biểu cảm, chuyển động thiếu tự nhiên hoặc âm thanh không đồng bộ với khẩu hình.
- Bối cảnh cố tình che giấu: Kẻ gian thường cố tình tạo bối cảnh tín hiệu yếu, hình ảnh nhòe để che giấu những điểm bất thường.
- Video call không còn là bằng chứng tuyệt đối: Với công nghệ Deepfake, video call không còn là bằng chứng tuyệt đối về danh tính người đang giao tiếp.
Các biện pháp phòng tránh và bảo vệ bản thân
Để tự bảo vệ mình trước những kịch bản lừa đảo ngày càng tinh vi, người dùng cần nâng cao cảnh giác và thực hiện các biện pháp phòng ngừa chủ động.
Danh sách kiểm tra an toàn giao dịch
- Bình tĩnh và xác minh thông tin: Khi nhận được tin nhắn, cuộc gọi bất thường liên quan đến pháp luật, ngân hàng, đầu tư hay trúng thưởng, không vội làm theo yêu cầu. Hãy chủ động liên hệ cơ quan, tổ chức qua kênh chính thức hoặc gọi lại bằng số điện thoại đã lưu từ trước để kiểm chứng.
- Tuyệt đối bảo mật thông tin cá nhân: Không cung cấp mã OTP, mật khẩu, số căn cước công dân, thông tin tài khoản ngân hàng hay mã xác thực cho bất kỳ ai qua điện thoại, tin nhắn hoặc mạng xã hội.
- Cảnh giác với yêu cầu "vay hộ" hoặc "nhận tiền rồi chuyển lại": Đặc biệt cảnh giác với các yêu cầu này từ tài khoản lạ, kể cả khi đối phương tự xưng là người thân, bạn bè.
- Không truy cập đường link lạ: Không quét mã QR không rõ nguồn gốc và không cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ.
- Hạn chế công khai thông tin cá nhân: Giảm thiểu việc chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng xã hội để tránh bị kẻ gian lợi dụng.
- Kích hoạt xác thực hai yếu tố (2FA): Luôn kích hoạt 2FA cho các tài khoản quan trọng để tăng cường bảo mật.
- Trình báo ngay khi phát hiện nghi vấn: Báo ngay cho cơ quan công an gần nhất khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn hoặc trở thành nạn nhân của lừa đảo.
Ngân hàng tăng cường phòng chống lừa đảo
Trước tình hình lừa đảo gia tăng, nhiều ngân hàng tại Việt Nam đã tăng cường hệ thống cảnh báo rủi ro. Tháng 9/2026, các ngân hàng như TPBank, Vietcombank, SHB đã kết nối với hệ thống SIMO và dữ liệu cảnh báo của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) để phát hiện sớm và ngăn chặn các giao dịch đáng ngờ.
TPBank cũng công bố vào tháng 6/2026 rằng hệ thống của họ đã cảnh báo gần 52.000 giao dịch chuyển tiền tới các tài khoản nghi ngờ gian lận, giả mạo và tạm thời ngăn chặn gần 300 tỷ đồng giao dịch đáng ngờ. Những nỗ lực này cho thấy sự phối hợp giữa các tổ chức tài chính và cơ quan chức năng trong việc bảo vệ người dân.
Bảo vệ tài sản trong kỷ nguyên số
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, các thủ đoạn lừa đảo cũng ngày càng tinh vi và khó lường. Việc nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức về an ninh mạng và tuân thủ các nguyên tắc bảo mật là vô cùng quan trọng. Đừng bao giờ chủ quan, ngay cả khi giao dịch có vẻ như đến từ người thân quen, hãy luôn thực hiện các bước xác minh kỹ lưỡng để bảo vệ tài sản và thông tin cá nhân của bạn.
Tài liệu tham khảo
End of Dispatch • September 17, 2026
Global Supply Chain Coverage
We supply high-quality products to major markets worldwide. Explore our regional distribution and compliance standards.